ساز تار، یکی از قدیمیترین سازهای موسیقی ایران است و تاریخچهای به هزاران سال قبل بازمیگردد. این ساز در دورههای مختلف تاریخ ایران، از جمله دوران هخامنشیان و ساسانیان، مورد استفاده قرار میگرفته است و در طول زمان تغییراتی در ساختار و نوازش آن صورت گرفته است.
تار، دارای بدنهای بزرگ و تخت است که با چوب درخت تار نوساخته میشود. راسته ساز نیز از چوب درخت صنوبر یا عناب ساخته میشود و بر روی آن چندین سیم کشیده میشود. این سیمها در حالت عادی به صورت تنظیم شده قرار دارند و با استفاده از پرده، انگشتان دست و تکانههای بدن نواخته میشوند.
صدای تولید شده توسط ساز تار بسیار زیبا و دلنشین است و قادر است احساسات عمیقی را در گوشهای شنونده ایجاد کند. این ساز در قطعات سنتی و کلاسیک ایرانی به خوبی به کار میرود و قابلیت نواختن در اجراهای سولو و همراهی با سایر سازهای موسیقی را دارد.
ساز تار با شکل و صدای خاص خود، جزئی از فرهنگ و هویت موسیقی ایران محسوب میشود و در سطح جهانی نیز شناخته شده است. این ساز در فستیوالها و کنسرتهای موسیقی بینالمللی به عنوان یک نماد فرهنگی ایران معرفی میشود و هنرمندان برجستهای نیز در نواختن آن برجسته هستند.
تاریخچه ساز تار
تار یکی از قدیمیترین سازهای موسیقی ایران است و تاریخچهای به هزاران سال قبل بازمیگردد. اصل و نسب ساز تار به دوران هخامنشیان و ساسانیان برمیگردد. در زمان هخامنشیان، تار به عنوان ساز مورد علاقه پادشاهان و نجیبان بود و در مجالس شاهان به کار میرفت. در دوران ساسانیان نیز، تار به عنوان ساز محبوب در مجالس شاهان و نجیبان بود و در این دوره، تغییراتی در ساختار و نوازش تار صورت گرفت.
در طول زمان، تغییراتی در ساختار و نوازش تار ایرانی صورت گرفته است. در دوره قاجار، ساختار تار تغییر کرده و به شکل فعلی خود درآمده است. در این دوره، تعداد سیمهای تار از چهار به شش افزایش یافت و نوازش تار با استفاده از پرده و انگشتان دست صورت میگرفت.
ساز تار ایرانی دارای بدنهای بزرگ و تخت است که با چوب درخت تار نوساخته میشود. راسته ساز نیز از چوب درخت صنوبر یا عناب ساخته میشود و بر روی آن چندین سیم کشیده میشود. این سیمها در حالت عادی به صورت تنظیم شده قرار دارند و با استفاده از پرده، انگشتان دست و تکانههای بدن نواخته میشوند.
اجزای ساز تار
برای آموزش تار تهران لازم است تا در ابتدا به صورت کامل با اجزای آن آشنا شوید.
• کاسه: جنس کاسه از چوب است و شکلی گلابی مانند دارد. دارای یک قسمت بزرگ و کوچک است و قسمت بزرگتر آن کاسه و قسمت کوچک تر نیز نقاره نامیده میشود.
• پوست: بر روی دهانه کاسه قرار میگیرد و معمولا از جنس پوست بره تودلی یا بز است.
• خرک: بر روی پوست دهانه بزرگ تار قرار میگیرد و معمولا از جنس استخوان است که وظیفه تفکیک سیمها، ثابت نگه داشتن و تنظیم فاصله آنها با صفحه انگشت گذاری را دارد.
• سیم گیر: قطعه کوچکی از جنس چوب یا استخوان است که در انتهای کاسه و قبل خرک قرار میگیرد.
• دسته: قسمتی بین سر پنجه و نقاره است که معمولا از چوب گردو و توت ساخته میشود.
• پردهها: هر کدام از پردهها از جنس نایلون و یا روده حیوانات هستند که به دور دسته میپیچد. انگشت نوازنده پشت هر پرده با کمی فشار قرار میگرد و سپس با مضراب به سیمها ضربه وارد میشود تا نت مورد نظر نواخته شود.
• شیطانک: معمولا از جنس استخوان است و بین سرپنجه و دسته قرار دارد تا سیمها از شیارهای آن عبور کنند و به گوشیها برسند.
• سرپنجه: در ابتدای دسته قرار دارد و شامل ۶ عدد گوشی در اطرافش است.
• گوشیها: به تعداد سیمهای تار یعنی ۶ عدد هستند. گوشیها که از جنس چوب هستند، برای کوک کردن سیمها استفاده میشوند.
کتاب آموزش تار
از آن جایی که ساز سه تار و تار هر دو از یک خانواده و سبک هستند به لحاظ نواختن و محل انگشت گذاری نت و نوازندگی به هم شبیه هستند و به طور معمول کتاب های آموزش تار و سه تار نیز مشترک هستند. کتاب های آموزش این دو ساز به دو دسته کلی تقسیم می شوند.
دسته اول کتاب هایی هستند که برای آموزش اصول تئوری و قواعد موسیقی تدوین شده اند و دسته دوم نیز کتاب هایی هستند که به آموزش نحوه اجرای آهنگ و قطعه و مهارت نوازندگی می پردازند. به طور معمول برای آموزش تار نوازی توسط اساتید هر دو دسته کتاب های ذکر شده معرفی و استفاده می شود.
کتاب های معرفی شده دسته اول از جذابیت کمتری نسبت به کتاب های قطعه و آهنگ نوازی برخوردارند، ولی در عین حال نقشی بسیار مفید و مهمی در یادگیری ساز دارند. چرا که سواد موسیقی هنرجو و نیز درک هنرجو از هنر موسیقی را بالا می برند.
کتاب های زیادی برای آموزش تار نگارش شده اند، که با توجه به صلاحدید اساتید آموزش تار، یک یا چند مورد از آن ها معرفی می شود. بنابراین نمی توان استفاده از یک نوعِ خاص از کتاب آموزش تار را برای همه هنرجو ها پیشنهاد داد، چرا که با توجه به استعداد و نیز سطح هر یک از هنرجو ها، باید کتاب آموز تار متناسب با آن ها را پیشنهاد داد. به طور کلی چندین کتاب آموزش تار، در بین هنرجو ها برای آموزش تار محبوب و معروف شده اند، که در اینجا به معرفی برخی از آن ها می پردازیم:
کتاب دستور مقدماتی تار و سه تار ( این کتاب مربوط به سال اول و دوم هنرستان است)
یکی از پایه ای ترین کتاب های آموزش تار، کتاب دستور مقدماتی تار و سه تار است. در ابتدای این کتاب توضیحاتی در رابطه با آشنایی با کشش و شکل نت ها و شناسایی علامت های موسیقی آمده است. همچنین در ادامه مختصری در مورد تعاریفی چون وزن، ریتم و میزان و نیز تئوری موسیقی نوشته شده است.
در ادامه این کتاب، قطعات کوتاهی برای تمرین آورده شده است. می توان گفت این کتاب که توسط روح الله خالقی نگارش شده است، از جمله اصولی ترین کتاب های آموزش تار و سه تار می باشد و بسیاری اساتید با تجربه از این کتاب برای شروع آموزش استفاده می نمایند.
کتاب ده قطعه برای تار
این کتاب شامل اتود های مفید و کاربردی برای هنرجویان می باشد، که مهارت هنرجویان را در انگشت گذاری صحیح بر روی پرده های ساز و نیز اجرا های سرعتی افزایش می دهد. این مجموعه در چهار جلد توسط استاد حسین علیزاده نگارش شده است.
کتاب بیایید تار و سه تار بنوازیم
استاد کیوان ساکت در این کتاب، مختصرا به توضیح بیان کوک ها و نحوه گرفتن ساز پرداخته و همچنین تئوری موسیقی و سپس تکنیک های چون شلال و دراب و … در قالب قطعات کوچک بیان شده است. این کتاب اصولی و خوب در ۲ جلد به چاپ رسیده است.
آموزش ساز تهران، آموزشگاه آریاهنر
آموزشگاههای موسیقی بسیاری در سطح کشور کلاس آموزش تار برگزار میکنند اما آیا واقعا همه این کلاسها استانداردهای لازم را دارند؟ قطعاً خیر. بسیاری از آموزشگاهها از اساتیدی استفاده میکنند که هم زمان چندین ساز تدریس میکنند، این مطلب به خودی خود اشکال ندارد اما باید در نظر داشته باشید که شخصی که چندین ساز تدریس میکند قطعا مهارت چندانی در هر کدام از این سازها ندارد و معمولا یک اطلاعات سطحی از هر ساز دارد و به همین خاطر نمیتواند تاثیر زیادی بر آموزش شما داشته باشد.
اساتیدی که بیشتر عمرشان را صرف یک ساز خاص کردهاند قطعا بهترین انتخاب برای یادگیری و آموزش دادن هستند. البته شاید تعداد چنین افرادی در هر رشته موسیقی بسیار کم باشد اما به هر حال برای یادگیری کامل و اصولی یک ساز باید به سراغ چنین اساتیدی بروید.
معمولا در هر کلاس، استاد میزان تمرین استاندارد را برای هر جلسه مشخص میکند اما اگر میخواهید به صورت حرفهایتری این ساز را دنبال کنید بهتر است روزانه یکی دو ساعت هم به صورت شخصی تمرین داشته باشید. البته تمرین کردن بدون اطلاع از مشکلات نواختن تار میتواند از تاثیر تمرین کم کند. برای رفع این مشکل میتوانید از یک هنرجوی ماهر یا نیمه ماهر استفاده کنید و هر هفته یکی دو ساعت زیر نظر وی تمرین کنید. تمرین کردن با یک استاد یا هنرجوی حرفهای باعث میشود شما مشکلات نواختن تار را متوجه شوید و عملا با سرعت بیشتری پیشرفت کنید.
- دستهبندی مقالات آموزشگاه موسیقی
